Diz Protezi

Diz Protezi Nedir, Çeşitleri Nelerdir

Diz Protezi

Diz protezi fonksiyonel açıdan insanın günlük yaşamında büyük önem taşımaktadır. Gerek insana hareket kabiliyeti kazandırması gerekse de vücut ağırlığının tamamını taşıması nedeni ile sağlığının korunması gereken diz eklemlerinde birçok problem açığa çıkabilmektedir. Son yıllarda teknolojik gelişmeler ve cerrahi alanının hyeni imkanlar sunması sonucunda diz eklem hastalıklarında diz protezi uygulamasına başvurulmaktadır.

    Diz Protezi Anatomisi

    Diz protezinin yapısı genellikle 3 kısımdan oluşmaktadır. Bunşar; tibi, femoral ve polientilen bileşenleridir. Diz eklem yapısına uyumlu bir şekilde tasarlanan bu protezler hastaların diz eklem ölçülerine uygun olarak tasarlanmaktadır. Genellikle ileri yaşlardaki hastalarda tercih edilen diz protezinin yaklaşık 20 ila 25 yıl ömrü bulunmaktadır. Kullanım ömtrü tükenen diz protezlerinin yeni protezler ile değiştirilmesi gerekmektedir.

    Diz Protezi Tasarımları

    Diz protezlerinin tasarımı eklemde yaşanılan probleme ve hastanın diz eklem anatomisine göre değişik şekilde uygulanmaktadır. Bu noktada başlıca diz protezi tasarımları aşağıdaki şekilde sıralanabilmektedir;

    Arka Stabilize Tasarımlar : Genellikle total diz protezi uygulamalarında kullanılmaktadır. 

    Bağ Koruyan Tasarımlar : Özellikle posterior çapraz bağların korunmasında etken olan total diz protezleridir.

    Tek Bölmeli Tasarımlar : Diz ekleminde salt bir kısmın zarara uğradığı problemlerde uygulanan protezlerdir. 

    Son yıllarda geliştirilen diz protezleri titayum, kobalt-krom karışımı maddelerden üretilmektedir. Bu maddeler hastalarn vücudunda herhangi bir alerjik reaksiyona neden olmamakla birlikte diz ekleminde bulunan diğer dokular ile oldukça hızlı bir şekilde kaynama özelliğine sahiptir.

    Diz Protezi Çeşitleri

    Diz protezleri temel olarak, total diz protezi ve kısmi (unikonder) diz protezi olmak üzere 2 çeşide ayrılmaktadır.

    Total Diz Protezi

    Total diz protezleri, dizlerde oluşan hasarın eklemlerde birçok alanı tutmuş olduğu durumlarda uygulanmaktadır. Diz eklemi hasarlarının, kıkırdak dokusunda ciddi boyutlara ulaştığı, menisküs ve bağlarda ileri derece dejenerasyonlar meydana getirdiği durumlarda, total diz protezi uygulanmaktadır. Total diz protezleri uygulanarak, diz ekleminin hem iç hem de dış yüzeyleri değiştirilebilmektedir.

    Kısmi (Unikonder) Diz Protezi

    Kısmi diz protezleri, eklem aşınmasının eklemin iç ya da dış kısmında meydana geldiği ve henüz eklemin tümünde aşınma meydana getirmediği durumlarda uygulanmaktadır. Diz ekleminde, kıkırdak dokunun kaybedildiği, eklem kemiklerinin birbirine temasının aşınma meydana getirdiği, ancak oluşan aşınmanın henüz bütün diz eklemine yayılım göstermediği durumlarda kısmi diz protezi uygulanmaktadır.

    Kısmi diz protezinin başarılı sonuçlar sağlayabilmesi için, diz ekleminin kıkırdak dokusunun büyük kısmının, menisküs ve bağların sağlam olması gerekmektedir. Tüm eklem yapısına yayılmış olan hasara sahip hastalar, kısmi diz protezi uygulaması için uygun değildir.

    Diz Protezi Ameliyatı

    Diz protezi ameliyatları öncesinde de bütün protez ameliyatlarında olduğu gibi hasta detaylı bir muayene sürecinden geçmektedir. Böylece, hastanın vücudunda herhangi bir enfeksiyon odağı bulunup bulunmadığının tespit edilmesi amaçlanmaktadır.

    Diz Protezi Ameliyatı Öncesi

    Diz protezi ameliyatı öncesi, detaylı muayene kapsamında yapılması gerekenleri şu şekilde sıralayabilmekteyiz;

    • Kan ve idrar tetkikleri
    • Kısa etkili kan sulandırıcılar kullanılmaya başlanmaktadır.
    • Hastanın vücudunda, diş çürüğü, yara vs. gibi herhangi bir enfeksiyon odağı bulunup bulunmadığı detaylıca araştırılmalıdır.

    Hangi Durumlarda Yapılır?

    Bir önceki başlıkta sık yaşanan diz eklemi hastalıklarını sıralamıştık. Bu hastalıklar insanın günlük yaşamında birtakım şikayetlere yol açmakta ve yaşam kalitesibi öneml iderecede düşürmektedir. Diz eklemi hastalıklarının tedavisine geçmeden önce diz eklemi hastalıklarının risk faktörleri ve açığa çıkardağı şikayetlerden söz etmek gerekmektedir.

    Ne Zaman Yapılır?

    Diz protezi ameliyatı, tercih edilen en son işlem olarak karşımıza çıkmaktadır. Diz protezi ameliyatı öncesi çeşitli tedavi seçenekleri uygulanmakta ve sonuç alınamaması durumunda diz protezi uygulamasına başvurulmaktadır. Diz protezi ameliyatının gereklilik haline geldiği zamanı şu unsurlarla tanımlayabilmekteyiz;

    • Diz eklemlerinde ağrı ve şekil bozukluğunun mevcut olması
    • Uygulanan istirahat, ilaç tedavisi ya da fizik tedavi gibi yöntemlere rağmen diz ağrıları geçmeyen ya da iyileşme gözlemlenmeyen kişiler
    • Yürüme ya da merdiven çıkma gibi en basit günlük aktiviteleri gerçekleştiremeyen hastalar
    • Hareket alanı ve aktiviteleri ciddi anlamda kısıtlanmış kişiler
    • Radyografi ile eklem kıkırdağında ileri derece hasar tespit edilen hastalar
    • Tercihen 65 yaş ve üstü, ancak bazı durumlarda daha genç hastalar

    Diz Protezi Ameliyatı Sırasında Yapılan İşlemler Nelerdir?

    Diz protezi ameliyatı, belden aşağısının uyuşturulması yoluyla ya da diğer adıyla lokal anestezi uygulanarak yapılabildiği gibi, genel anestezi ile de gerçekleştirilebilmektedir. Diz protezi ameliyatı süresi, hastaya göre değişkenlik gösterse de ortalama olarak 1,5 saat süren operasyonlarla gerçekleştirilmektedir.

    Ameliyat Ne Kadar Sürer?

    Diz protezi ameliyatlarının süresi, hastanın eklem yapısında mevcut olan hasarın derecesi başta olmak üzere, kişiden kişiye değişiklik gösterebilmektedir. Ancak, diz protezi ameliyatlarının ortalama olarak 1,5 saat sürdüğünü söyleyebilmekteyiz.

    Alternatifi Var mıdır?

    Diz eklemi protezinin alternatifi olarak, fiziki anlamda ağır işler yapan kişilere eklem dondurma ameliyatları uygulanabilmektedir. Eklem dondurma ameliyatı, iki diz ekleminin birlikte bozulduğu durumlarda uygulanamamakta ve sakınca teşkil etmektedir. Bununla beraber, eklem dondurma ameliyatları hastada önemli oranda hareket kısıtlılığı oluşturmakta, bu sebeple günümüzde hareketli diz ekleminin uygulanabildiği diz protezi ameliyatlarına oranla daha az tercih edilmektedir.

    Protezin Ömrü Kaç Yıldır?

    Son yıllarda geliştirilen diz protezlerinin ömrü önceki yıllarda kullanılan protezlere oranla daha uzun ömürlüdür. Bu süre 15 ila 20 yıl kadar olmaktadır. Hastanın kendine ve portezine bakması, emik ve kıkırdak dokunun harabiyet oranı gibi durumlar diz protezinin ömrünü etkileyebilmektedir. Diz protezi bu nedenlerden ötürü genellikle ileri yaşlardaki hastalarda uygulanmaktadır.

    Diz Protezi Ameliyatı Sonrası Riskler Nelerdir?

    Diz protezi ameliyatı sonrası riskleri, erken dönem ve geç dönem olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Diz protezi ameliyatı sonrası erken dönem riskleri; ameliyat sırasında uygulanan anesteziye ait riskler, cerrahi uygulamanın gerçekleştirildiği alanda bulunan damar ve sinirlerde oluşabilen geçici ya da kalıcı yaralanmalar, ameliyat sonrası erken dönem enfeksiyonları şeklinde sıralanabilmektedir.

    Diz protezi ameliyatı sonrası geç dönem riskleri; ameliyat sonrası geç dönem enfeksiyonları ve protezin gevşemesidir.

    Enfeksiyon Kapma Riski

    Protez uygulanan hastalar, ömür boyunca enfeksiyon kapma riski ile karşı karşıya olmaktadırlar. Bu bakımdan ameliyat öncesi enfeksiyon odakları bulunup bulunmadığının detaylı ve dikkatli şekilde değerlendirilmesi ve ameliyat sonrası yara bakımının titizlikle gerçekleştirilmesi oldukça önemlidir.

      Protezin Yaş Sınırı Var mıdır?

      Diz protezi ameliyatları, temel olarak 65 yaş üstü ve yaşlılığa bağlı gelişen diz eklem hasarlarında uygulanmaktadır. Ancak daha genç hastalarda da uygulanabildiği durumlar söz konusudur. Diz protezi ameliyatı gençlerde; genetik hastalıklar, çocukluk çağında geçirilmiş olan diz eklem enfeksiyonları, tedavisi gerçekleştirilmemiş eklem içi kırıklar, metabolik ya da romatizmal hastalıklar gibi sebeplerle uygulanabilmektedir.

      Ameliyat Sonrası Fizik Tedavi Gerekir mi?

      Diz protezi ameliyatı sonrası, diz kapağının daha hızlı şekilde iyileşme göstermesi ve uygulanan protezin ömrünün daha uzun olması için fizik tedavi gerekmektedir. Diz protezi ameliyatı sonrası fizik tedavi; diz çevresinde bulunan ve ameliyat öncesi süreçte ağrı sebebiyle hareket ettirilemeyen kasların güçlenmesini sağlamakta ve protez ile eklem yapısının daha hızlı şekilde kaynamasını sağlamaktadır. Bu durumda, hasta daha hızlı iyileşme göstermekte ve protez daha uzun süre tedavi sağlamaktadır.

      Hangi Egzersizler Yapılmalıdır?

      Diz protezi ameliyatı sonrası, gerekli egzersizlerin gerçekleştirilmesi ameliyat sonrası iyileşme sürecini hızlandırmaktadır. Bu bakımdan gerçekleştirilmesi iyileşme sürecini hızlandıracak olan egzersizleri şu şekilde sıralayabilmekteyiz;

      • Yere sırt üstü uzanın, dizlerinizi kendinize doğru çekin, ameliyatın gerçekleştirildiği dizinizi yukarı doğru düz şekilde uzatın ve 10 saniye havada tuttuktan sonra indirin.
      • Sağlam bir yere tutunarak, her iki bacağınıza ağırlık verecek şekilde, yere doğru diz kapağınızdan kırarak oturmaya çalışır vaziyette 10 saniye bekleyin ve tekrar doğrulun.
      • Bir sandalyede oturur vaziyette, ameliyatlı ayağınızı kaldırabildiğiniz kadar havaya kaldırmayı deneyin. Diğer ayağınızın yerde olmasına ve ameliyatlı diz bölgesinin zedelenmemesine özen gösterin.
      • Sırt üstü uzandıktan sonra her iki ayağınızı havaya kaldırarak, yine dikkatli şekilde havada daireler yapmaya çalışın.

      Diz Protezi Sonrası İyileşme Süreci Ne Kadardır?

      Diz protezi sonrası iyileşme süreci, kişiden kişiye değişim gösterebilmektedir. Diz protezi ameliyatı sonrası hastanede kalma süresi, hastanın genel sağlık durumu ve uygulanan cerrahi müdahale doğrultusunda değişiklik gösterebilmekte, ancak ortalama olarak 3 gün olmaktadır. Diz protezi ameliyatı sonrası 1.gün; hastanın yürümesi, 2.gün; merdiven çıkması ve 3.gün; tek koltuk değneği kullanarak sorunsuz şekilde yürümesi amaçlanmaktadır.

      Diz protezi ameliyatı sonrası, ortalama 3 hafta boyunca koltuk değneği kullanımı gerekmekte, bu durum da hastadan hastaya değişkenlik gösterebilmektedir.